Odsetki ustawowe za opóźnienie: jak je policzyć i kiedy należą się odsetki handlowe

Dłużnik zapłacił fakturę po terminie i pada pytanie, ile doliczyć. Odpowiedź zależy od dwóch rzeczy: czy obie strony działały jako przedsiębiorcy oraz w którym dniu zmieniła się stopa referencyjna NBP. Kalkulator odsetek ustawowych uwzględnia jedno i drugie, ale musisz mu podać właściwy rodzaj odsetek i właściwy termin. Poradnik opisuje, skąd te dane wziąć. Stawki i przepisy są sprawdzone w październiku 2026 r., a źródła podane na końcu.

Który rodzaj odsetek wybrać

W kalkulatorze wybierasz jeden z czterech rodzajów odsetek. Różnią się podstawą prawną i stawką:

Rodzaj	Podstawa	Wzór	Stawka od 5.03.2026 r.
Za opóźnienie	art. 481 § 2 KC	stopa referencyjna NBP + 5,5 p.p.	9,25%
Handlowe (za opóźnienie w transakcjach handlowych)	art. 4 pkt 3 lit. b ustawy z 8.03.2013 r.	stopa referencyjna z 1 stycznia albo 1 lipca + 10 p.p.	14% w I półroczu 2026, 13,75% w II
Handlowe, dłużnik: publiczny podmiot leczniczy	art. 4 pkt 3 lit. a tej ustawy	jak wyżej, ale + 8 p.p.	12% w I półroczu, 11,75% w II
Kapitałowe	art. 359 § 2 KC	stopa referencyjna NBP + 3,5 p.p.	7,25%

Odsetki kapitałowe nie są karą za spóźnienie. Należą się za samo korzystanie z cudzych pieniędzy, na przykład przy pożyczce, w której nie ustalono oprocentowania, więc zwykle nie dotyczą spóźnionej faktury.

Przy zwykłym opóźnieniu stosuje się art. 481 KC. Odsetki handlowe wchodzą w miejsce odsetek z art. 481 § 2 w transakcjach handlowych (art. 4a ustawy). Transakcja handlowa to umowa o odpłatną dostawę towaru lub odpłatne świadczenie usługi, zawarta w związku z działalnością, a jej wyłącznymi stronami muszą być przedsiębiorcy albo inne podmioty z art. 2 ustawy, na przykład osoby wykonujące wolny zawód, podmioty publiczne czy przedsiębiorcy z państw UE, EFTA i Szwajcarii. Faktura dla konsumenta nie jest transakcją handlową: tu liczą się wyłącznie odsetki z KC.

Dla odsetek handlowych ustawa ustala warunki, które kalkulator zakłada jako spełnione. Wierzyciel musi spełnić swoje świadczenie i nie dostać zapłaty w terminie z umowy, a odsetki należą mu się bez wezwania (art. 7 ust. 1 dla dłużnika niebędącego podmiotem publicznym, art. 8 ust. 1 dla publicznego). Strony mogą uzgodnić odsetki wyższe niż ustawowe. Kalkulator liczy tylko ustawowe, więc stawkę umowną musisz policzyć sam. Ustawa nie obejmuje m.in. długów objętych postępowaniem upadłościowym lub restrukturyzacyjnym od jego otwarcia i umów, których stronami są wyłącznie podmioty sektora finansów publicznych (art. 3).

Skąd się biorą stawki

Obie tabele opierają się na stopie referencyjnej NBP, którą ustala Rada Polityki Pieniężnej. Różnica polega na tym, kiedy zmiana stopy przenosi się na odsetki:

• Odsetki z KC zmieniają się razem ze stopą referencyjną. Wysokość ogłasza w Monitorze Polskim Minister Sprawiedliwości (art. 481 § 2⁴ KC).
• Odsetki handlowe są stałe przez całe półrocze. Do odsetek za okres od 1 stycznia do 30 czerwca stosuje się stopę z 1 stycznia, a do okresu od 1 lipca do 31 grudnia stopę z 1 lipca (art. 11b ustawy). Wysokość ogłasza minister właściwy do spraw gospodarki.

Różnicę widać na stopach z ostatniego roku. Od maja 2025 r. do marca 2026 r. stopa referencyjna spadła siedem razy, z 5,75% do 3,75%, a odsetki za opóźnienie z 11,25% do 9,25%. Oto stawki obowiązujące po każdej obniżce:

Od dnia	Stopa referencyjna NBP	Odsetki za opóźnienie
8.05.2025	5,25%	10,75%
3.07.2025	5,00%	10,50%
4.09.2025	4,75%	10,25%
9.10.2025	4,50%	10,00%
6.11.2025	4,25%	9,75%
4.12.2025	4,00%	9,50%
5.03.2026	3,75%	9,25%

Odsetki handlowe w tym samym czasie wynosiły 15,25% w II półroczu 2025 r., 14% w I półroczu 2026 r. i 13,75% w II półroczu 2026 r. Pierwsza liczba pokazuje zasadę półrocza: 1 lipca 2025 r. stopa referencyjna wynosiła jeszcze 5,25%, a obniżka do 5% weszła w życie 3 lipca. Mimo to do końca roku obowiązywało 5,25% + 10 p.p.

Najnowsze obwieszczenie Ministra Sprawiedliwości w rejestrze ELI w październiku 2026 r. pochodzi z 8 kwietnia 2026 r. i podaje stawki od 5 marca 2026 r. Zanim użyjesz stawek w sprawie, sprawdź, czy RPP nie zmieniła stopy po tej dacie. Kalkulator ma tabelę zweryfikowaną do 11 października 2026 r. i dla dat późniejszych przyjmuje ostatnią znaną stopę, o czym ostrzega.

Od którego dnia liczyć odsetki

Odsetki biegną od dnia następującego po terminie zapłaty do dnia zapłaty. W kalkulatorze to znaczy, że dzień terminu nie jest liczony, a dzień zapłaty tak. Liczba dni to po prostu data zapłaty minus termin. Termin 31 marca i zapłata 30 czerwca dają 91 dni. Jeśli nie jesteś pewien liczby dni, policz ją w kalkulatorze dni między datami.

Skąd wziąć termin, gdy umowa lub faktura go nie podaje albo podaje zbyt długi? W transakcjach handlowych ustawa wprowadza własne terminy, które mogą skrócić czekanie na odsetki:

• Umowny termin zapłaty nie powinien przekraczać 60 dni od doręczenia faktury lub rachunku. Dłuższy termin jest dopuszczalny, jeśli strony wyraźnie to ustaliły i nie jest rażąco nieuczciwy wobec wierzyciela. Gdy termin jest dłuższy bez takiej podstawy, odsetki należą się po 60 dniach od doręczenia faktury (art. 7 ust. 2 i 3). Jeśli nie da się ustalić dnia doręczenia faktury albo przyszła ona przed dostawą, te dni liczy się od otrzymania towaru lub usługi (art. 7 ust. 4).
• Gdy dłużnik jest dużym przedsiębiorcą, a wierzyciel mikro-, małym lub średnim, termin umowny nie może przekraczać 60 dni bez wyjątku (art. 7 ust. 2a).
• Dla dłużnika będącego podmiotem publicznym limit wynosi 30 dni, a dla publicznego podmiotu leczniczego 60 dni (art. 8 ust. 2).
• Gdy strony w ogóle nie ustaliły terminu, odsetki należą się po 30 dniach od spełnienia świadczenia przez wierzyciela (art. 6 ust. 1).

Skutkiem tych przepisów może być termin, którego nie ma na fakturze. W kalkulatorze wpisz ostatni dzień terminu zapłaty, który wynika z umowy lub z tych przepisów. Odsetki zaczną się następnego dnia.

Termin w sobotę, niedzielę lub święto

Kodeks cywilny w art. 115 stanowi, że jeśli koniec terminu do wykonania czynności przypada na dzień ustawowo wolny od pracy lub na sobotę, termin upływa następnego dnia, który nie jest dniem wolnym ani sobotą. Kalkulator sam terminu nie przesuwa: bierze dokładnie tę datę, którą wpiszesz.

Przykład: faktura na 6 500 zł z terminem w sobotę 15 sierpnia 2026 r. (to także święto Wniebowzięcia NMP), zapłacona 17 września 2026 r. Jeśli art. 115 dotyczy tego terminu, ostatnim dniem jest poniedziałek 17 sierpnia, bo niedziela jest ustawowo wolna. Odsetki za opóźnienie (9,25%) wychodzą wtedy tak:

Termin wpisany w kalkulatorze	Dni	Odsetki
15.08.2026 (sobota)	33	54,36 zł
17.08.2026 (poniedziałek)	31	51,07 zł

Różnica to 3,29 zł, czyli dwa dni odsetek. Czy art. 115 obejmuje konkretny termin zapłaty, zależy od umowy i okoliczności, na przykład od tego, czy liczy się data wpływu na rachunek. Nie rozstrzygnie tego kalkulator. Szczegóły o liczeniu terminów są w poradniku Dni robocze w 2026 i 2027 roku. Przy większej kwocie sprawdź ten punkt z prawnikiem, a do sprawdzenia, który dzień jest roboczy, użyj kalkulatora dni roboczych.

Kalkulator dzieli okres na odcinki

Kalkulator liczy każdy okres o innej stopie osobno, według wzoru kwota × stopa × dni / 365. Dla odsetek z KC granicą jest dzień zmiany stopy referencyjnej, dla odsetek handlowych 1 stycznia i 1 lipca. Odsetki z każdego odcinka zaokrągla do grosza, a suma jest sumą tych zaokrąglonych kwot. Dlatego wynik dla jednego dużego odcinka może różnić się o grosz od ręcznego obliczenia całości jednym działaniem.

Rok ma w kalkulatorze zawsze 365 dni, także gdy przypada na rok przestępny. Przepisy mówią o stopie rocznej, a kalkulator przyjmuje to założenie. W roku przestępnym ma to znaczenie: 10 000 zł zapłacone po 366 dniach opóźnienia (od 31.12.2023 do 31.12.2024, odsetki za opóźnienie 11,25%) daje 1 128,08 zł. Przy podziale przez 366 byłoby dokładnie 1 125,00 zł. Jeżeli sąd lub druga strona liczy inaczej, spodziewaj się różnicy rzędu 0,27%.

Rekompensata 40, 70 lub 100 euro

W transakcjach handlowych wierzycielowi, od dnia nabycia prawa do odsetek, należy się od dłużnika także rekompensata za koszty odzyskiwania należności. Nie trzeba o nią wzywać (art. 10 ust. 1 ustawy). Zależy od wartości świadczenia pieniężnego:

Wartość świadczenia	Rekompensata
do 5 000 zł włącznie	40 euro
powyżej 5 000 zł i poniżej 50 000 zł	70 euro
50 000 zł i więcej	100 euro

Euro przelicza się na złote po średnim kursie NBP z ostatniego dnia roboczego miesiąca poprzedzającego miesiąc, w którym świadczenie stało się wymagalne (art. 10 ust. 1a). Zwykle jest to miesiąc terminu płatności. Gdy termin przypada na ostatni dzień miesiąca, a nie masz pewności, w którym miesiącu świadczenie stało się wymagalne, sprawdź to w ustawie lub skonsultuj z prawnikiem, bo od tego zależy data kursu. Kalkulator pokazuje rekompensatę po wybraniu odsetek handlowych, ale kursu nie zna: wpisujesz go ręcznie z tabeli A NBP.

Rekompensata przysługuje od transakcji handlowej, a gdy strony umówiły zapłatę w ratach, od każdej niezapłaconej części (art. 10 ust. 3 i art. 11 ust. 2). Poza nią wierzyciel może żądać zwrotu uzasadnionych kosztów odzyskiwania, które ją przekraczają (art. 10 ust. 2). Roszczenia o rekompensatę nie można sprzedać innemu podmiotowi (art. 10 ust. 4).

Przykłady z kalkulatora

Wszystkie wyniki odczytano z narzędzia w przeglądarce (polska i angielska strona dają te same liczby) i powtórzono w Node funkcjami z kodu kalkulatora. Wartości zgadzają się co do grosza.

Przykład 1: odsetki handlowe i zmiana półrocza

Faktura na 8 400 zł z terminem 15 grudnia 2025 r., zapłacona 20 lutego 2026 r. Obie strony to firmy. Odsetki dzielą się na dwa okresy, bo 1 stycznia stopa handlowa spadła:

Okres	Dni	Stopa	Odsetki
16.12.2025 - 31.12.2025	16	15,25%	56,15 zł
1.01.2026 - 20.02.2026	51	14%	164,32 zł
Razem	67		220,47 zł

Do tego dochodzi rekompensata: 8 400 zł mieści się w przedziale 70 euro. Średni kurs EUR NBP z 28 listopada 2025 r. (ostatni dzień roboczy listopada) wynosił 4,2369, więc 70 × 4,2369 = 296,58 zł. Gdyby ta sama faktura dotyczyła konsumenta, odsetki z art. 481 przy 9,5% wyniosłyby 146,48 zł, czyli o 73,99 zł mniej.

Przykład 2: odsetki za opóźnienie i zmiana stopy NBP

Należność 12 000 zł z terminem 27 lutego 2026 r., zapłacona 30 kwietnia 2026 r., odsetki z art. 481 KC. Stopa referencyjna spadła 5 marca, więc są dwa odcinki: 5 dni po 9,5% (15,62 zł) i 57 dni po 9,25% (173,34 zł). Razem 62 dni i 188,96 zł, a z kwotą główną 12 188,96 zł.

Przykład 3: termin w sobotę

To należność 6 500 zł z sekcji o art. 115 KC: 54,36 zł odsetek przy terminie 15 sierpnia i 51,07 zł przy terminie 17 sierpnia 2026 r., zapłata 17 września.

Czego kalkulator nie robi

• Liczy jedną kwotę i jedną datę zapłaty. Przy wpłatach częściowych policz osobno każdą część albo odsetki od pozostałej kwoty w kolejnych okresach.
• Zna tylko stawki ustawowe. Odsetki umowne, odsetki od odsetek i kary umowne policzysz poza nim.
• Traktuje kwotę jako złote. Faktura w euro lub innej walucie wymaga sprawdzenia, w jakiej walucie i od jakiej kwoty liczy się odsetki.
• Nie sprawdza, czy roszczenie się nie przedawniło ani czy umowa lub okoliczności sprawy nie zmieniają terminu zapłaty.
• Obejmuje odsetki od 15 grudnia 2008 r. (handlowe od 1 stycznia 2016 r.). Wcześniejsze okresy wymagają ówczesnych obwieszczeń.

Wynik jest poglądowy i nie stanowi porady prawnej. Przed wezwaniem do zapłaty lub pozwem sprawdź stawki w aktualnych obwieszczeniach, a w razie sporu skonsultuj się z prawnikiem.

Źródła (sprawdzone w październiku 2026 r.)

• Ustawa z 8 marca 2013 r. o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych, tekst jednolity Dz. U. 2023 poz. 1790 (art. 2-4a, 5-8, 10, 11, 11b, 11c). W rejestrze ELI nie ma nowelizacji nowszych niż z 2023 r.
• Kodeks cywilny, tekst jednolity Dz. U. 2026 poz. 795 (art. 115, 359, 481).
• Obwieszczenia Ministra Sprawiedliwości z 8 kwietnia 2026 r.: odsetki za opóźnienie, M.P. 2026 poz. 367 i odsetki ustawowe, M.P. 2026 poz. 368.
• Obwieszczenia w sprawie odsetek handlowych: od 1.07.2025, M.P. 2025 poz. 602, od 1.01.2026, M.P. 2025 poz. 1257, od 1.07.2026, M.P. 2026 poz. 642.
• Średni kurs EUR NBP z 28.11.2025, tabela A.